Torpağın su rejimi

Bitkilərə lazım olan qida maddələri və karbon qazı torpaqdan və havadan ancaq su ilə daxil olur və bitkidə kökdən yarpağa, yarpaqdan kökə doğru yerini dəyişir.
Müxtəlif bitkilərin toxumlarının cücərməsi üçün onların şişməsinə sərf etdiyi və vegetasiya müddətində üzvi kütləsini əmələ gətirmək üçün tələb etdiyi suyun miqdarı eyni olmur. Hər hansı bitkinin suya olan tələbatı, inkişaf fazalarından asılı olaraq dəyişir. Bitkilərin inkişaf prosesində bir qram quru maddə yaratmaqdan ötrü 200-1000 q su sərf olunur.
Bitkilərin suya ən çox tələbat göstərdikləri müddətlər böhran dövrü adlanır. Başqa dövrlərdə bitkilər su ilə tam təmin olunsa da, böhran dövrü su çatışmadıqda məhsuldarlıq kəskin azalır. Böhran dövrü buğda, arpa və çovdarda - boruya çıxma, sünbülləmə; qarğıdalıda - çiçəkləmə, sütül yetişmə, kartofda - çiçəkləmə, yumruların əmələ gəlməsi; pambıqda - çiçəkləmə, qoza əmələ gəlmə; pomidorda - meyvə əmələ gəlmə, yetişmə, digər bostan bitkilərində isə - yetişmə fazalarında olur.
Su bitkiyə əsasən dumanlı havada, yağıntılar düşdükdə torpaqdan kökləri vasitəsilə, şeh əmələ gəldikdə isə qismən yarpaq ağızcıqlarından daxil olur.

Torpaqdan bitkilərə suyun daxil olması, suyun formasından və torpağın su xassələrindən asılıdır. Torpağın su xassələrinə - su tutumu, su sızdırması, su qaldırması daxildir. Torpağın kapillyar və qeyri - kapillyar məsamələrinin su ilə tam dolması onun tam su tutumunu təşkil edir. Torpağın özünə su hopdurması və aşağıya doğru süzməsi su sızdırma qabiliyyəti adlanır. Atmosfer çöküntülərinin torpağa daxil olması hopma və süzmə prosesləri ilə başa çatır. Əvvəlcə su torpağa hopur və torpaq doyma dərəcəsinə çatanda süzmə prosesi başlayır. Su keçiriciliyinə torpağın məsaməliliyi birbaşa təsir göstərir. Su sızdırması pis olan torpaqlarda su torpağın üst hissəsində toplanır və ya kənarlara axaraq itir. Çox quru torpaqlar əvvəlcə az norma ilə nəmləndirilib, sonra yüksək norma ilə suvarıldıqda öz su sızdırma qabiliyyətini daha yaxşı saxlayır. Tədricən islandığına görə, uzun müddətli payız yağışları torpağa daha yaxşı hopur. Torpağın kapillyarları ilə suyu aşağı qatlardan yuxarıya doğru qaldırmasına su qaldırma qabiliyyəti deyilir. Torpaqda nəmlik tam tarla su tutumunun 60-80%-i qədər olduqda, əksər bitkilər üçün optimal hesab edilir. Qumlu və qumsal torpaqlar, gilli və gillicəli torpaqlara nisbətən az su saxlayır və suyu tez buxarlandıraraq quruyurlar. Torpaqda suyun toplanması əsasən atmosfer çöküntüləri hesabına olur. Suvarma əkinçiliyində suvarma suları və yeraltı sular səthə yaxın olan yerlərdə isə qrunt suları torpaqda suyun toplanma mənbəyinə daxildir.
şəkil 1